ಮುಖ್ಯಚರ್ಚೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ

ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತಿಯ ಧೋರಣೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆ..? ನಾವು ಇದುವರೆಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು ಏನೇ ಆದರೂ ಮಾಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಕನ್ನಡ  ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಸೋಗಲಾಡಿತನದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಪ್ರಾಕಾರ ಸೊರಗಿದೆ. ತಮ್ಮನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿದರೆಂದು ಶೂದ್ರರೆಲ್ಲಾ ಅಡಿಗರ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಗತಿಪರರಿಗೆ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವೈದಿಕಶಾಹಿಯ ವಿಜೃಂಭಣೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತಾಂಧತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಒಪ್ಪಿದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆದರಿಕೆಯಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದಲೋ ದೇವನೂರರ ಬರಹಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. […]

ಕಾಲದೇಶ ಮೀರಿದ ಕಸುವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು

ಕೆ.ವಿ.ನಾರಾಯಣ

ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿರುವ ದಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಒಂದು: ಬರೆಹದಿಂದ ಬರೆಹಗಾರರ ಕಡೆಗೆ ಚಲನೆ. ಎರಡು: ಬರಹದಿಂದ `ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ಯ ಕಡೆಗೆ ಚಲನೆ. ಇವೆರಡೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಚಲಿಸುವುದನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. 1. ಸಂವಾದಕ್ಕೆಂದು ಅಣಿಮಾಡಿರುವ ಕೇಳ್ವಿಗಳಲ್ಲೆ ನಮ್ಮ ಮಾತುಕತೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಸಂಗತಿಗಳಿವೆ. ಬರೆದವರು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕೇ, ಇಲ್ಲವೇ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರಿಸಿ ನೋಡಬೇಕೆ ಎಂಬುದು ಕೇಳ್ವಿಯ ತಿರುಳು. ಅಲ್ಲದೆ ಹಾಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ […]

ವಿಮರ್ಶೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬೇಕೋ, ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬೇಕೋ?

ಎಸ್.ನಟರಾಜ ಬೂದಾಳು

ಕಲಾಕೃತಿಯೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ಫಿನಿಶ್ಡ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಸದಾ ಆಗುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾತ್ರ. ಇದು ವಿಮರ್ಶೆಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮಾತು. ಹಾಗಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವೂ ಅಲ್ಲ; ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠವೂ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಸದಾ ಲೋಕನಿಷ್ಠವಾಗಿರುವುದೇ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಇಂತಹ ವಿಭಜನೆ ಸಾಧ್ಯವೆ? ವಿಮರ್ಶೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವೆನ್ನುವ ಏಕಾಕಿ ನಿಲುವಿನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆಯೆ? ಹೋಗಲಿ ಕೃತಿಯ ರಚನೆಯೆನ್ನುವುದಾದರೂ ಹಾಗೆ ಏಕಾಕಿ ಸಂಗತಿಯೆ? ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಓದು ಸಂಭವಿಸುವುದು ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ? ಒಂದು […]

ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವ ವಿಮರ್ಶೆ

ಡಾ.ಸುಭಾಷ್ ರಾಜಮಾನೆ

ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಎನ್ನುವುದು ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಧೋರಣೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿದ್ವತ್‍ಪೂರ್ಣವಾದ ಗಂಭೀರ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕಾಲವಂತೂ ಮುಗಿದೇಹೋಗಿದೆ ಎನ್ನುವಂತಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರು ವಿಮರ್ಶಾ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೇರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿಮರ್ಶಾಲೋಕ ಸೊರಗುತ್ತಿರುವುದು ನಿಜ. ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಮಾಸಿಕಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ […]

ಬದುಕಿಗೂ ಬೇಕಿದೆ ವಿಮರ್ಶೆ

ಓ.ಎಲ್.ನಾಗಭೂಷಣ ಸ್ವಾಮಿ

 ಬದುಕಿಗೂ ಬೇಕಿದೆ ವಿಮರ್ಶೆ <p><sub>  ಓ.ಎಲ್.ನಾಗಭೂಷಣ ಸ್ವಾಮಿ </sub></p>

ಯಾವುದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಲೆಮಾರಿಗೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ವಿಮರ್ಶೆಯೇ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವ ಶಕ್ತಿ. `ಬದುಕಿಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಅನ್ನುವುದು ಉಸಿರಾಟದಷ್ಟೇ ಅನಿವಾರ್ಯ’ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುವ, ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬುದು ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಸೇರಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಒಂದು ಬಗೆ ಅಷ್ಟೇ. ನಮ್ಮ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಹಾಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತ ಪೋಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ […]

ಹೊಸ ಹಾದಿಯ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ…

ಎಸ್.ಆರ್.ವಿಜಯಶಂಕರ್

ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ‘ಚೋಮನ ದುಡಿ’ಯಂತಹ ಅಭಿಜಾತ ಶಕ್ತಿಯ ಕೃತಿಗಳು ಎಂತಹ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನೂ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಶಯ-ಆಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ವಿಮರ್ಶಾ ಕ್ರಮದ ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಅಂತಹ ಕೃತಿಗಳು ಉಂಟು ಮಾಡಲಾರವು. ಅಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇನ್ನೊಂದು ಕೃತಿ ಆಶಯ ಪ್ರಧಾನ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ವಿಮರ್ಶೆಗೊಂದು ಹೊಸದಾರಿ ಕಂಡರೂ ಕಂಡೀತು. ಕೃತಿಯೊಂದು ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಬೆಳೆದಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನವ್ಯದ ಅನುಭವನಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶೆಯು […]

ಪಕ್ವ ಓದು ವಿಮರ್ಶೆಯ ತಳಪಾಯ

ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೆನ್ನಿ

ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಯ ಬರಹಗಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸರಕಾರದಿಂದ ದುಡ್ಡು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಥೇಟು ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಂದಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಜೀವಾಳವೇ ಆಗಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಯೋಚನೆ, ಮುಕ್ತ ಚಿಂತನೆ, ಕೃತಿ ನಿಷ್ಠತೆ, ಓದುವ ಪರಿಶ್ರಮ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಖ್ಯಚರ್ಚೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಒಂದರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವರು ಅಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವ ಮಾತುಗಳಿವೆ. ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೇ ಭಾಗದ […]

ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆ ಅನುಸಂಧಾನದ ಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳು

ಆರ್.ತಾರಿಣಿ ಶುಭದಾಯಿನಿ

ನವೋದಯದಲ್ಲಿ ರಸವಿಮರ್ಶೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಪಡೆದರೆ ನವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಮೇಲುಗೈಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಬಂದ ಬಂಡಾಯ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಇಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ. ವಿಮರ್ಶೆಯು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೇ ಇರುವಂತಹದ್ದು. ಅದೇನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೃಜನೇತರ ವಿಭಾಗವಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಸೃಜನಶೀಲವಾದುದು. ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದರೆ ವಿದ್ವತ್ತು, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ತಾಕತ್ತು ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಅದೊಂದು ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಗೈರುಹಾಜರಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಪರ್ಶ ಇಲ್ಲದ ಕವಿತೆಯ ಸಾಲುಗಳಂತೆಯೇ, ಒಣಗಿ ಜಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ. […]

ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸದ ದೇಶಕ್ಕೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಹೇಗೆ..?

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಸಂಚಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚೆ: ನಿಮಗಿದು ಗೊತ್ತಿದೆ. ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಶಾಲೆಯ ಯಾವುದೇ ತರಗತಿಯೊಂದರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ‘ನೀವು ಮುಂದೇನಾಗಬೇಕೆಂದು ಎಣಿಸಿದ್ದೀರಾ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿ. ಡಾಕ್ಟರ್, ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಚಾರ್ಟ್‍ರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್, ಐಎಎಸ್, ವಕೀಲ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಉದ್ಯೋಗ-ವೃತ್ತಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಶಾಲೆಯ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ತಾನು ಶಿಕ್ಷಕನಾಗುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಣ್ಣ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ದೊರೆತ ಫಲಿತಾಂಶ ದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದುರಂತವೊಂದನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. 130 ಕೋಟಿ ಜನರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ […]

ಮುಖ್ಯಚರ್ಚೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಲಿತ ಚಳವಳಿ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದ್ದೆಲ್ಲಿ? ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಂತರ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿ ಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಲಿತ ಚಳವಳಿ ನೂರಾರು ಚಿಂತಕರನ್ನು, ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಾಯಕರನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಆದರೆ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಛಿದ್ರಗೊಂಡು ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರಾವುದೇ ಗೊತ್ತುಗುರಿ ಯಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. 21ನೇ ಶತಮಾನದ ದಲಿತ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮುಂದಾಳತ್ವ ನೀಡದಂತಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಎತ್ತಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: ದಲಿತ ಚಿಂತಕರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು […]

ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಪರ್ಯಾಸಗಳು

ಡಾ. ಮೋಗಳ್ಳಿ ಗಣೇಶ್

ಇವತ್ತು ದಲಿತ ಚಳವಳಿ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ದಲಿತ ನಾಯಕರು ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುತ್ತ ತಿರುಗಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಗತೀಕರಣೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲೀಗ ದಲಿತರು ಜೀತದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಬಿಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ನಗರಗಳತ್ತ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಇದು ಚಳವಳಿ ಅಲ್ಲ. ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಶೋಷಣೆಗೆ ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ ಹರಾಜಿಗೆ ಹೊರಟಿರುವ ಹೊಸ ಕಾಲದ ದಲಿತ ತಲೆಮಾರು.  ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕ, ಚಳವಳಿಯ ದಶಕ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿದ್ದು ಎರಡು ಚಳವಳಿಗಳು. ಮೊದಲಿನದು ದಲಿತ ಚಳವಳಿ. ಆನಂತರದ್ದು ರೈತ ಚಳವಳಿ. […]

ದಲಿತ ವಿಮೋಚನಾ ರಥ ಮತ್ತು ಪಥ

ಡಾ.ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ

ಕರ್ನಾಟಕ ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿ ಒಡೆದು ಎಷ್ಟೇ ಹೋಳಾದರೂ ಅದು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈಗ 36 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮಾಡಲಾಗದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿ, ಒಂದು ಬಯಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ.  ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ದಲಿತ ವಿಮೋಚನಾ ರಥ ಯಾವುದು? ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಇಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಥ ಒಂದಿಲ್ಲ ಹಲವಾರಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಜ ದಲಿತ ವಿಮೋಚನಾ ರಥ ಯಾವುದೆಂದು ಹುಡುಕಬೇಕಿದೆ. ಈ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ […]

ಜಾಗತಿಕ ನೆಲೆಯ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ

ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೆನ್ನಿ

ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬಲಪಂಥೀಯ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ದಲಿತ ಚಿಂತನೆಯ ಓರೆಕೋರೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಬೇಕು. ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕರನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದರಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲ. ದಲಿತ ಚಳವಳಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಸೋಲುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಮರುಚಿಂತನೆಯ ಆರಂಭದ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿರಬೇಕು.  ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ದಲಿತರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು […]

ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗಿದೆ

ಡಾ.ಮೂಡ್ನಾಕೂಡು ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ

ಚಳವಳಿ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸಂಘಟನೆ ಹಲವು ಹೋಳಾಗಿ ಕವಲೊಡೆದಿರುವುದು. ನಾನು ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದವನು. ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಲೇಖಕ ಮಿತ್ರರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಕ್ವಚಿತ್ತಾದ ಉತ್ತರ ದೊರಕಬಹುದು. ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ಶೃಂಗವಾದ ಬೂಸಾ ಚಳವಳಿ 1973ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ನಾನು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಬನುಮಯ್ಯ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಬಸವಲಿಂಗಪ್ಪನವರಿಗೆ ಕುವೆಂಪು ಮತ್ತು ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತು ಭಾಷಣ […]

ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ಏಳು-ಬೀಳು

ಡಾ.ವಿ.ಮುನಿವೆಂಕಟಪ್ಪ

ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಗೆ, ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಗೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದ್ದ ಚಳವಳಿ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದೆ. ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕರು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಚಾಚಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಘ, ಸಂಘಟನೆ, ಹೋರಾಟ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವರು; ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ‘ಬಹುಜನ’ ಪದ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದವರು ಬುದ್ಧ. ಬಹುಜನ ಹಿತಾಯ ಬಹುಜನ ಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನು ಕಂಪಾಯ ಎಂಬುದು ಬಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಂತರ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶರಣ ಚಳವಳಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವರು ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮೊದಲಾದ ಶರಣರು. ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದವರನ್ನು ಅನುಭವ […]

ಅಡ್ಡಿಯಾದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ

ಸಿ.ಎಸ್.ದ್ವಾರಕಾನಾಥ್

ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಮತ್ತು ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ವೈದಿಕರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವರು ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನೆಲಮೂಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ನಮ್ಮ ಶರಣರನ್ನು, ದಾಸರನ್ನು, ದಾರ್ಶನಿಕರನ್ನು, ತತ್ವಪದಕಾರರನ್ನು, ಅನುಭಾವಿಗಳನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು!? ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಚಳವಳಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಂದ ದೂರವಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾಲೂ ಇದೆ! ದಲಿತ ಚಳವಳಿಗೆ ನನ್ನ ಪ್ರವೇಶ ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನಾಗಿ, ಕಾಲಾನಂತರ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿ, ಸಲಹೆಗಾರನಾಗಿ, ಭಾಷಣ ಕಾರನಾಗಿ, ಬರಹಗಾರನಾಗಿ, ಬೆಂಬಲಿಗನಾಗಿ, […]

ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಚಳವಳಿ ಸಾಗಲಿ

ಡಾ.ಬಿ.ಎಂ.ಪುಟ್ಟಯ್ಯ

ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾದಂತೆ ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಚಳವಳಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. ಇದು ಆಗಲಿಲ್ಲ; ಈ ಮಾತು ಎಲ್ಲಾ ಚಳವಳಿಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.  ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದ್ದೆಲ್ಲಿ? ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಮೂಲಕ ಮೊದಲೇ ಒಂದು ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲೆ ಪೂರ್ವತೀರ್ಮಾನವಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲಸ. ಇದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದ್ದು ಯಾಕೆ? ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದು ಯಾರು? ಅಂತಲೂ ರೂಪಿಸಬಹುದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಚೌಕಟ್ಟು […]

ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಲು ಕಾರಣವಾದ ನಾಯಕರ ದ್ರೋಹ!

ಡಾ.ಚಿ.ನಾ.ರಾಮು

ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದರೆ ಚಳವಳಿಗಳ ತವರು. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಹೋರಾಟಗಳು ಈ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಭಾಷಾ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯವರೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಟೆದುನಿಂತ ಅನೇಕ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಾಡಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹರಡಿ ಜನ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಸೆಳೆದಿವೆ. ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿ ಚಳವಳಿಯ ಹಿಂದೆಯೂ ರೋಚಕ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳವಳಿ, ರೈತ ಚಳವಳಿ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿ, ಭಾಷಾ ಚಳವಳಿ, ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾದಿ ಚಳವಳಿ, […]

ದಲಿತ ಚಳವಳಿಗಾರರು ಮರೆತ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆ

ಮೋಹನದಾಸ್

ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಒಬ್ಬ ದಲಿತನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ದಲಿತ ನೇತಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮದಿದ್ದರೆ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡಿದ್ದುಂಟು. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅಮೆರಿಕೆಯ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೇವಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹಣಕಾಸು ತಜ್ಞರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರ ಸಾಧನೆ ಕಡಿಮೆಯೆಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ […]

ದಲಿತ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡಕು ಬಿಂಬಗಳು

ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಂಟೇದ

ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ಹಿಂದಿನ ನಡೆಗಳು ಎಬ್ಬಿಸಿದ್ದ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ತಣ್ಣಗೆ ಕೂತು ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ದಲಿತೇತರ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಾತ್ವಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸದಾ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಅಮಾನತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೋಡುವ ತೀವ್ರವಾದಿತನದ ದಲಿತತ್ವವು ಈಗ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಲಿತರು ಬಂದರು ದಾರಿ ಬಿಡಿ ದಲಿತರ ಕೈಗೆ ರಾಜ್ಯ ಕೊಡಿ ಎಂಬ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಎದ್ದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಈಗ ಎಲ್ಲಾದರೂ ನಾವು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇದು ಯಾವ ಬಣದ ಸಂಘಟನೆಯವರ ಕೂಗು, ಎಡವೋ, ಬಲವೋ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡುವ […]

1 2 3 5